MAL REJİMİ DAVALARI

MAL REJİMİNİN TASFİYESİNE İLİŞKİN DAVALAR

Mal rejimi tasfiyesi konusunda özet bir bilgilendirmeden önce, günlük hayatta ve uygulamada sıklıkla karıştırılan, ''katkı payı'' ve ''katılma alacağı'' olarak adlandırılan iki terime de açıklık getirmek gerekmektedir. Şöyle ki;

- Katılma alacağı kanundan kaynaklanır ve edinilmiş malların eşler tarafından birlikte edinildiği varsayımına dayanan bir alacak hakkıdır. Evlilik birliğinin kurulması ile birlikte, kişisel mal kapsamına girmeyen tüm, mallarda evlilik kapsamında kendilinden doğan bir haktır. 

-  Katkı payı alacağı ise;  talep edilmesi,  eşlerden birinin, diğerinin kişi

sel malının edinilmesine veya iyileştirilmesine yaptığı somut bir katkıya bağlıdır. Yani bir eşin diğer eşin kişisel malı üzerindeki hak iddiasında gündeme gelecektir.

Türk Medeni Kanunumuz kapsamında 2002 yılından itibaren geçerli olmak üzere, eşlerin yasal mal rejiminin edinilmiş mallara katılma şeklinde olacağı düzenlenmiştir. Edinilmiş mallara katılma rejimi denilen bu düzenlemeye göre eşler birbirinin evlilik birliğinin kurulmasından sonra edindikleri mallara katılır, yani ortak olurlar; ancak bunun dışında kanunda özellikle belirtilen mal gruplarında ise tek başına mülkiyet hakkına sahiptirler. Yani aynı zamanda kişisel malları da bulunur. Şu halde boşanma aşamasında yürürlükte olan kanuna göre, eşlerin birbirlerine karşı katılma alacağı hakları gündeme gelecektir.

A-  TMK edinilmiş malların neleri kapsayacağını açıkça saymıştır. Bunlar;

1. Her eşin çalışmasının karşılığı olan edinimler,

2. Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,

3. Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,

4. Kişisel mallarının gelirleri,

5. Edinilmiş malların yerine geçen değerlerdir.

B- TMK kişisel mal sayılacak değerleri de tek tek saymış ancak burada ikili bir ayrıma gitmiştir. Şöyle ki; 

1. Kanuna gereğince kişisel mallar,

1. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya,

2. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri,

3. Manevî tazminat alacakları,

4. Kişisel mallar yerine geçen değerler.

2. Sözleşmeye göre kişisel mallar,

- Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını kabul edebilirler.

- Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını da kararlaştırabilirler. 

Bir Malın Edinilmiş Mal mı, Yoksa Kişisel Mal mı Olduğu Nasıl İspat Edilir?

- Öncelikle, kural olarak bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Zira, evlilik birliği içerisinde edinilmiş bir malın kişisel mal kabul edilmesi istisna bir hal olduğundan kuvvetli deliller ile ispat edilmesi zaruridir. Bu noktada profesyonel bir avukat desteği mecburidir. Zira, halk arasında mal varlıklarının değerlerine ve ne zaman hangi yollar ile elde edildiği irdelenmeksizin her şeyin tanık ile ispat edilebileceğine dair bir yanılgı vardır. Ancak bu yanılgı defaatle geri dönüşü imkansız zararlara sebebiyet vermiştir. Bununla birlikte, belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.

- Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır. 

Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Yönetim, Yararlanma ve Tasarruf Etme Sınırları ve Kapsamları

 - Her eş, yasal sınırlar içerisinde KİŞİSEL malları ile EDİNİLMİŞ mallarını yönetme, bunlardan yararlanma ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma hakkına sahiptir.

- Aksine anlaşma olmadıkça, eşlerden biri diğerinin rızası olmadan PAYLI MÜLKİYET konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluk

 - Eşlerden her biri kendi borçlarından BÜTÜN MALVARLIĞIYLA sorumludur.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Mal Rejiminin Sona Ermesi ve Tasfiye

I. Sona erme anı

A - Mal rejimi, eşlerden birinin ÖLÜMÜ veya başka bir mal rejiminin KABULÜYLE sona erer.

B- Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde, mal rejimi DAVA TARİHİNDEN geçerli olmak üzere sona erer.

II. Malların geri alınması ve borçlar

-  Genel olarak Her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır. Tasfiye sırasında, paylı mülkiyete konu bir mal varsa, eşlerden biri kanunda öngörülen diğer olanaklardan yararlanabileceği gibi, daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmek ve diğerinin payını ödemek suretiyle o malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir.

- Eşler karşılıklı borçları ile ilgili kendi aralarında mutabakata varabildikleri bir noktada düzenleme yapabilirler.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Değer Artış Payı

 - Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun BİR KARŞILIK ALMAKSIZIN KATKIDA BULUNMUŞSA, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur ve bu alacak o malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır; bir değer kaybı söz konusu olduğunda KATKININ BAŞLANGICINDAKİ DEĞERİ  esas alınır.

- Böyle bir malın daha önce elden çıkarılmış olması hâlinde hâkim, diğer eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler.

- Eşler, yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilecekleri gibi, pay oranını da değiştirebilirler.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Eşlerin Paylarının Hesaplanması

1. Kişisel malların ve edinilmiş malların ayrılması

- Eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır.

- Eşlerden birine sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılmış olan toptan ödemeler veya iş gücünün kaybı dolayısıyla ödenmiş olan tazminat, toptan ödeme veya tazminat yerine ilgili sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumunca uygulanan usule göre ömür boyunca irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihte bundan sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, tasfiyede o miktarda kişisel mal olarak hesaba katılır.

2. Eklenecek değerler

- Aşağıda sayılanlar, edinilmiş mallara değer olarak eklenir: 

1. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar, 

2. Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler.

Bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.

3. Kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasında denkleştirme

- Bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmiş ise, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir.

- Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara ilişkin sayılır.

- Bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, değer artması veya azalması durumunda denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine veya mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete göre yapılır.

4. Artık değer

- Artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır.

- Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Değerin Belirlenmesi

1. Sürüm değeri

- Mal rejiminin tasfiyesinde malların sürüm değerleri esas alınır.

2. Gelir değeri

a. - Genel olarak bir eşin malik olarak bizzat işletmeye devam ettiği veya sağ kalan eş ya da alt soyundan birinin kendisine bir bütün olarak özgülenmesini istemeye haklı olduğu bir tarımsal işletme için değer artışından alacağı pay ve katılma alacağı, bunların gelir değeri göz önünde tutularak hesaplanır.

- Tarımsal işletmenin maliki veya mirasçıları, diğer eşe karşı ileri sürebilecekleri değer artışı payının veya katılma alacağının, işletmenin sadece sürüm değeri üzerinden hesaplanmasını isteyebilir.

- Değerlendirmeye ve işletmenin kazancından mirasçılara pay ödenmesine ilişkin miras hukuku hükümleri kıyas yoluyla uygulanacaktır.

b. Özel hâller

-  Özel hâller gerektirdiği takdirde hesaplanan değer, uygun bir miktarda artırılabilir.

- Özellikle sağ kalan eşin geçim koşulları, tarımsal işletmenin alım değeri, ayrıca tarımsal işletme kendisine ait olan eşin yaptığı yatırımlar veya malî durumu özel hâllerden sayılır.

3. Değerlendirme anı

- Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılırlar.

Edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değeri, malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır.

 V. Artık değere katılma

1. Kanuna göre

- Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar. Alacaklar takas edilir.

- Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.

2. Sözleşmeye göre

a.- Genel olarak artık değere katılmada mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esas kabul edilebilir.

***  ANCAK, Bu tür anlaşmalar, eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez.

b. İptal, boşanma veya mahkeme kararıyla mal ayrılığında

- Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde, kanundaki artık değere katılmaya ilişkin düzenlemeden farklı anlaşmalar, ancak mal rejimi sözleşmesinde bunun açıkça öngörülmüş olması hâlinde geçerlidir.

VI. Katılma alacağının ve değer artış payının ödenmesi

1. Ödeme ve ertelenmesi

- Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Aynî ödemede malların sürüm değeri esas alınır; bir mesleğin icrasına ayrılmış birimler ile işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir.

Katılma alacağının ve değer artış payının derhâl ödenmesi kendisi için ciddî güçlükler doğuracaksa, borçlu eş ödemelerinin uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir.

- Aksine anlaşma yoksa, tasfiyenin sona ermesinden başlayarak katılma alacağına ve değer artış payına faiz yürütülür; durum ve koşullar gerektiriyorsa ayrıca borçludan güvence istenebilir.

2. Aile konutu ve ev eşyası

- Sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine katılma alacağına mahsup edilmek, yetmez ise bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir; mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilen başka düzenlemeler saklıdır.

Sağ kalan eş, aynı koşullar altında ev eşyası üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.

Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle intifa veya oturma hakkı yerine, konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir.

Sağ kalan eş, mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır.

3. Üçüncü kişilere karşı dava

- Tasfiye sırasında, borçlu eşin malvarlığı veya terekesi, katılma alacağını karşılamadığı takdirde, alacaklı eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir.

Dava hakkı, alacaklı eş veya mirasçılarının haklarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinin üzerinden beş yıl geçmekle düşer.

Yukarıdaki fıkra hükümleri ve yetki kuralları dışında mirastaki tenkis davasına ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.

DAHA FAZLA BİLGİ İÇİN BİZİMLE İLETİŞİME GEÇİN...