ULUSLARARASI KAPSAMDA AİLE HUKUKU DAVALARINDA UYGULANACAK HUKUK VE YETKİLİ MAHKEMELER

   ULUSLARARASI KAPSAMDA AİLE HUKUKU DAVALARI 

Bu metnimizde uluslararası kapsamda aile hukuku davaları başlığı altında, aslında en çok talep edilen hususlara dair genel anlamda bilgilendirme amaçlanmaktadır. Zira, birden farklı ülke vatandaşlarının Türkiye' de ikamet etmeleri durumunda açılacak davalarda Türk Mahkemeleri'nin yetkili ve görevli olup olmaması, yahut taraflardan birinin Türk vatandaşı olması ya da vatandaş olmaksızın Türkiye'de çalışma izni ile bulunuyor olması gibi durumlarda davaların nerede açılabileceği gibi pek çok soru, artık eskiye nazaran daha çok gündeme gelmektedir. Bu kapsamda sık karşılaşılan durumlara ilişkin aşağıdaki başlıklar değerlendirme altına alınmıştır. 

Nitekim, belli alanlarda kanunlar ihtilafının gündeme gelmesiyle birlikte, davaların yanlış yerde açılması ya da yanlış kanunlar kapsamında hüküm ve sonuç alınmak istenmesi taraflar açısından hem büyük bir zaman kaybı hem de yüksek bir maliyete neden olabilmektedir. 

                  - ULUSLARARASI DAVALARDA TÜRK MAHKEMELERİNİN YETKİSİ-

Her şeyden önce Türk Mahkemelerinin milletlerarası alanda ki yetkisinde kural; iç hukukun yer itibariyle yetki kuralları tayin etmesidir. Burada elbette yargılanacak kişinin kanun karşısındaki durumu önem arz edecektir. Yani öncelikle kişinin yabancı ülkede  hukuki süreç işletmek istene bir Türk vatandaşı mı, yoksa Türkiye' de hukuki süreç işletmek isteyen bir yabancı olduğumu sorusunun öncelikle cevaplanması gerekmektedir. Akabinde ise hukuki sürecin talep edileceği konu devreye girecektir. Nitekim aşağıda yeri geldikçe, aile hukukuna özgü ve taşınmaz hukukuna özgü yargı yetkilerinin bilahare düzenlendiği belirtilmiştir.

      1- Türklerin kişi hallerine ilişkin  (evlilik, boşanma, vesayet, nesebe ilişkin şahsın hukuku ve aile hukukuna ilişkin) davalarında yetkili mahkeme neresidir?

- Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları;

- Yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibariyle yetkili mahkemede,

- Bunun bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer, 

- Türkiye’ de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde,

- O da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür.

      2- Türkiye'de olan ama, herhangi bir yerleşim yeri bulunmayan yabancıların kişi hallerine ilişkin davaları nerede görülür?

- Burada kanunda da özellikle belirtildiği gibi, yabancıların kişi hallerine ilişkin BAZI davaların Türkiye'de görülebileceğini belirtmeliyiz. Buna göre; 

- Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan yabancı hakkında vesâyet, kayyımlık, kısıtlılık, gaiplik ve ölmüş sayılma kararları ilgilinin Türkiye'de sâkin olduğu yer, sâkin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesince verilir.

      3-YURT DIŞINDA YAŞAYAN TÜRKLER TÜRKİYE'DE BOŞANABİLİR Mİ?

- Anlaşmalı Boşanma Davası: 

-  Yurtdışında yaşayan ve Türkiye'de anlaşmalı boşanmak isteyenler, avukat aracılığıyla mahkemeye başvurabilir ve mahkemenin belirlediği duruşma gününde hazır bulunarak tek celsede boşanabilirler.

- Çekişmeli Boşanma Davası:

Çekişmeli boşanma, velayet, tazminat, edinilmiş mal ve nafaka konularında uzlaşamadıkları için aile mahkemelerinde açılan bir boşanma türüdür. Çekişmeli boşanma davası için Türkiye'ye gelmenize gerek kalmadan (anlaşmalı boşanma hariç) avukat aracılığıyla mahkemeye başvurabilir ve duruşmalara katılmanıza gerek kalmadan boşanabilirsiniz.

     4- HER İKİ TARAF DA YABANCI İSE AMA İKİSİ DE TÜRKİYE'DE YAŞIYOR İSE BOŞANMA  DAVASINI TÜRKİYE'DE AÇILABİLİR Mİ?

- Türkiye'de ikamet eden yabancı uyruklu kişiler de Türk vatandaşları gibi boşanma davası açabilirler. Türk Medeni Kanunu'na göre, evlilik birliği içinde yaşayan her birey, gerekçe göstererek boşanma talebinde bulunabilir.

     5- EŞLERDEN BİRİ YURT DIŞINDA İSE TÜRKİYE'DE BOŞANMA DAVASI AÇILABİLİR Mİ?

- Eşlerden birisi yabancı uyruklu ise; Türkiye'de boşanma davası açılabilir. Bu yabancı uyruklu eş aynı zamanda yurt dışında ikamet ediyorsa, yine Türkiye'de dava açılabilir.

- Eşlerin ikisi de Türk, ama biri yurt dışında yaşıyor ise: Türkiye' de boşanma davası açılabilir.

                                              - UYGULANACAK HUKUK KURALLARI -

                                                                      A- EVLİLİK HUKUKU

   1- Evlenme yaşı, evlilik sayısı, evlenmenin geçerlilik koşulları (nikahlanma şekilleri)  hangi ülke hukukuna göre belirlenir?

- Bu soru çoğunlukla evlenme yaşının 18 rüşt yaşından farklı olduğu ülke vatandaşlarının evliliklerinde ya da dini nikahlı eşlerin nikah geçerliliklerinin gündeme gelmesi halinde sorulmaktadır. Milletler arası Özel Hukuk Kanunu  13. Madde bu konuda çok açık düzenlemeler getirerek;

- Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki ''millî hukuku''na tâbidir. Yani evlenme ehliyeti ve şartlarının (yaş vs.) oluşup oluşmadığı noktasında, evlilik sözleşmesinin yapıldığı yer değil, tarafların vatandaş olarak bağlı oldukları ülkelerinin hukuki şartları esas alınacaktır. 

- İkinci olarak evliliğin yapılma şeklinde hangi hukukun uygulanacağı sorusuna sıra gelmektedir. Bu noktada ise MÖHUK' a göre evliliğin şekline ''yapıldığı yer hukuku'' uygulanacaktır. Yani daha açık bir ifade ile, evlenme sözleşmesinin yapıldığı / nikahın kıyıldığı ülkede bu evliliğin yapılma şekli için geçerli olan hukuk ne ise o uygulanacaktır. 

    2-  Evliliğin genel hükümleri, birlikte yaşama, ortak konut seçme, birliği yönetme ve temsil etme, müşterek çocuklara dair hak ve yükümlülükler gibi konularda hangi ülke hukuku uygulanır?

- Evliliğin genel hükümleri, ''eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir.'' Ancak  Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, yani birlikte yaşadıkları yer hukuku, bunun da mevcut olmaması halinde takdirde Türk hukuku uygulanır.

                                                                  B- BOŞANMA DAVALARI 

Boşanma ve ayrılık davasında ileri sürülecek sebepler ülkelere göre değişiklik gösterebilmektedir. Örn: Türk hukukunda ikinci evlilik hususuna cevaz verilmemesinden dolayı, Türk Medeni Kanunu kapsamında düzenlenmiş bir boşanma gerekçesiyken, başka bir ülke hukukunda geçerli bir boşanma sebebi olmayabilir. Aynı şekilde pek çok ülke kanununda ''ayrılık davası'' adı altında bir müessese mevcut olmayabilir.

   1- Bu noktada boşanma ve ayrılık sebepleri noktasında hangi ülke hukuku esas alınmalıdır? 

-   Boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Ancak, tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, yani birlikte yaşadıkları yer hukuku uygulanır. Bunun da mevcut olmaması halinde ise,  Türk hukuku uygulanır.

   2- Taraflar arasında boşandıktan sonra nafaka davası açılmak istenirse hangi ülke hukuku uygulanır?

-  Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri eşlerin müşterek milli hukukuna tabidir.. Ancak, tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, yani birlikte yaşadıkları yer hukuku uygulanır. Bunun da mevcut olmaması halinde ise,  Türk hukuku uygulanır.

   3- Boşanmada çocuğun velâyeti ile ilgili konularda hangi ülke hukuku uygulanır? 

- Boşanmada  çocuğun velâyeti ile alakalı talepler;  eşlerin müşterek milli hukukuna tabidir.. Ancak, tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, yani birlikte yaşadıkları yer hukuku uygulanır. Bunun da mevcut olmaması halinde ise,  Türk hukuku uygulanır.

   4- Boşanma davalarında çocuğun geçici velayeti veya tedbir nafakası talep edilmesi halinde hangi hukuk uygulanır?

-  Geçici tedbir taleplerine Türk hukuku uygulanır.

   5- Evlilik birliğinde edinilmiş mallar, boşanma aşamasında dağıtılırken hangi ülke hukuku kanunları uygulanır?

-  Evlilik malları hakkında eşler evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilirler; böyle bir seçimin yapılmamış olması hâlinde evlilik malları hakkında eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku, bunun da bulunmaması hâlinde evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, bunun da bulunmaması hâlinde Türk hukuku uygulanır.

- Ancak unutulmamalıdır ki! Malların tasfiyesinde, taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır. Ülkelerin mülkiyet alanına giren bir konu olması hasebiyle, emredici şekilde düzenlenmiş bu kanun aksine sözleşme yapılması da mümkün değildir.

   6- Eşlerin evlenirken Türk vatandaşı olması ve Türkiye'de evlenmesinden sonra, her ikisinin de başka bir ülke vatandaşlığına geçmesi durumunda evlilik malları dağıtılırken hangi ülke hukuku uygulanır?

- Evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere ve emredici olmamakla birlikte bu yeni hukuka tâbi olabilirler.

   7- Boşanmaya (boşanmadan sonra) ve altsoy-üstsoy ilişkisine bağlı nafaka talepleri hangi hukuka tabidir?

- Nafaka talepleri, nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tâbidir.

                                                                         C- SOYBAĞI DAVALARI

     1- Soy bağının kurulmasına ilişkin davalarda hangi hukuk uygulanır?

-    Soybağının kuruluşu, çocuğun doğum anındaki millî hukukuna, kurulamaması hâlinde çocuğun mutad meskeni hukukuna, yani yaşadığı yer hukukuna tâbidir.

-  Soybağı bu hukuklara göre kurulamıyorsa, ananın veya babanın, çocuğun doğumu anındaki millî hukuklarına tabidir.

 - Ancak bunlara göre de kurulamaması hâlinde ana ve babanın, çocuğun doğumu anındaki müşterek mutad mesken hukukuna tabidir. 

 - Bundan da netice alınamıyor  ve  buna göre de kurulamıyorsa çocuğun doğum yeri hukukuna tâbi olarak kurulur.

    2- Soybağının iptali davalarında nerenin hukuku uygulanır?

  -  Soybağı hangi hukuka göre kurulmuşsa iptali de o hukuka tâbidir.

   3- Soy bağının kurulması ve iptali dışında, maddi ve mali tazminat gibi hususlarda hangi hukuk uygulanır? 

-  Soy bağının kurulması ve iptali dışında bu işlemlerin getirdiği ve gerektirdiği tüm yan hükümlerde; örn manevi ve mali haklarda; soy bağının hükümleri, soybağını kuran hukuka tâbidir. Ancak ana, baba ve çocuğun müşterek millî hukuku bulunuyorsa, soybağının hükümlerine o hukuk, bulunmadığı takdirde müşterek mutad mesken hukuku uygulanır.

Özellikle uluslararası dava ve takiplerin söz konusu olduğu durumlarda yalnızca boşanma kararının alınmasının yeterli olmayacağı, bunun aynı zamanda tanıma, tenfiz, apostil şerhi gibi pek çok şartı sağlaması gerektiği unutulmamalı ve muhakkak hukukçular vasıtası ile yürütülmesine özen gösterilmelidir. 

DAHA FAZLA BİLGİ İÇİN BİZİMLE İLETİŞİME GEÇİN...