VELAYET DAVALARI

Velayet Nedir? 

Velayet; ergin olmayan bir çocuğun, yani 18 yaşından küçük bir çocuğun anne ve babasına tanınan birtakım yetkileri kapsayan mefhumdur. Bu yetkiler genel anlamda bakım, korunma, eğitim, barınma gibi yetkilerdir. Ergin olmayan her çocuk anne ve babasının velayeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velayet yetkisi anne ve babadan alınamayacaktır.

Ergin Olmayan, Ancak Kısıtlanmış Olan Çocukların Velayet Durumu Nedir?

- Ergin olmayan ve kısıtlanmasına gerek görülen bir çocuk mevzu bahis ise Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe, kısıtlanan ergin çocuklar da ana ve babanın velâyeti altında kalırlar. Çünkü unutulmamalıdır ki, ana babanın çocuk üzerindeki velayet hakkı asıldır. Diğer her durum bu asıl hakkın önüne çıkan bir takım engellerden yahut gerekliliklerden kaynaklanmaktadır.

                                                            VELAYET BİÇİMLERİ

1-  Ana ve baba evli ise

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velâyeti birlikte kullanırlar. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velâyeti eşlerden birine verebilir.

Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.

2 -  Ana ve baba evli değilse

 Ana ve baba evli değilse velâyet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velâyet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre, vasi atar veya velâyeti babaya verir.

3-  Üvey Çocukların Velayet Durumu Nasıl Belirlenir?

 Eşler, ergin olmayan üvey çocuklarına da özen ve ilgi göstermekle yükümlüdürler. Üveylik ilişkisi hangi eş tarafından kaynaklanırsa kaynaklansın, muhatap bir çocuktur ve her çocuk gibi ilgi ve bakıma ihtiyaç hali vardır. Kendi çocuğu üzerinde velâyeti kullanan eşe diğer eş uygun bir şekilde yardımcı olur; durum ve koşullar zorunlu kıldığı ölçüde çocuğun ihtiyaçları için onu temsil eder.

 VELAYET YETKİSİ NELERİ KAPSAR?

1.Genel olarak;

- Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygularlar.

- Çocuk, ana ve babasının sözünü dinlemekle yükümlüdür.

- Ana ve baba, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanırlar; önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutarlar.

- Çocuk, ana ve babasının rızası dışında evi terkedemez ve yasal sebep olmaksızın onlardan alınamaz.

- Çocuğun adını ana ve babası koyar. Türk Medeni Kanunu kapsamında düzenlenmiş ad değiştirme hakkı gibi haklar elbette saklıdır. Ancak ilgili hakların kullanımı erginlik şartı ihtiva ettiğinden bu bahsin konusu değildir. 

II. Eğitim Konusunda; 

- Ana ve baba, çocuğu olanaklarına göre eğitirler ve onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâkî ve toplumsal gelişimini sağlar ve korurlar.

- Ana ve baba çocuğa, özellikle bedensel ve zihinsel engelli olanlara, yetenek ve eğilimlerine uygun düşecek ölçüde, genel ve meslekî bir eğitim sağlarlar.

III. Dinî Eğitim Konusunda;

- Çocuğun dinî eğitimini belirleme hakkı ana ve babaya aittir.

- Ana ve babanın bu konudaki haklarını sınırlayacak her türlü sözleşme geçersizdir.

- Ergin, dinini seçmekte özgürdür.

IV. Çocuğun Temsil Edilmesi Konusunda;

- Ana ve baba, velâyetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidirler.

- İyi niyetli üçüncü kişiler, eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilirler.

- Vesayet makamlarının iznine bağlı hususlar dışında kısıtlıların temsiline ilişkin hükümler velâyetteki temsilde de uygulanır.

V. Çocuğun fiil ehliyeti 

- Velâyet altındaki çocuğun fiil ehliyeti, vesayet altındaki kişinin ehliyeti gibidir. Yani, çocuk, borçlarından ana ve babanın çocuk malları üzerindeki haklarına bakılmaksızın kendi malvarlığı ile sorumludur.

VI. Çocuğun aileyi temsil etmesi

- Velâyet altındaki çocuk, ayırt etme gücüne sahip ise ana ve babanın rızasıyla aile adına hukukî işlemler yapabilir; bu işlemlerden dolayı ana ve baba borç altına girer.

VII. Çocuk ile ana ve baba arasındaki hukukî işlemler

- Çocuk ile ana veya baba arasında ya da ana ve babanın menfaatine olarak çocuk ile üçüncü kişi arasında yapılacak bir hukukî işlemle çocuğun borç altına girebilmesi, bir kayyımın katılmasına ve hâkimin onayına bağlıdır. Aksi halde çocuk, 18 yaşından küçük olduğu için tek başına bir karar vererek irade kullanması söz konusu olamayacaktır. 

 Velayet Altındaki Çocuğun Korunması

I. Koruma önlemleri

- Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde, ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkim, çocuğun korunması için uygun önlemleri alır.

II. Çocukların yerleştirilmesi

- Çocuğun bedensel ve zihinsel gelişmesi tehlikede bulunur veya çocuk manen terk edilmiş hâlde kalırsa hâkim, çocuğu ana ve babadan alarak bir aile yanına veya bir kuruma yerleştirebilir.

- Çocuğun aile içinde kalması ailenin huzurunu onlardan katlanmaları beklenemeyecek derecede bozuyorsa ve durumun gereklerine göre başka çare de kalmamışsa, ana ve baba veya çocuğun istemi üzerine hâkim aynı önlemleri alabilir. Ancak bu önlemin alınmasının çok ciddi ve gerçekten zaruri nedenlere dayandırılması mecburidir. Aksi halde velayet hakkı asıldır ve çocuk için uygun ortam mevcut olduğu sürece en iyi ihtimal anne ve babasının yanıdır.

- Ana ve baba ile çocuğun ödeme gücü yoksa bu önlemlerin gerektirdiği giderler Devletçe karşılanır.

(Nafakaya ilişkin hükümler saklıdır.)

VELAYETİN KALDIRILMASI 

   Genel olarak, bu müessesenin daha öncede ifade ettiğimiz gibi istisnai bir yol olduğu bilinmelidir. 

- Çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaz ya da bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa, hâkim aşağıdaki hâllerde velâyetin kaldırılmasına karar verir.

1-Ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi.

2. Ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması.

Velayet Hem Anadan Hem de Babadan Alınırsa Ne Olur?

- Velâyet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır. ANCAK EN ÖNEMLİSİ! Kararda aksi belirtilmedikçe, velâyetin kaldırılması mevcut ve doğacak bütün çocukları

kapsar.

Ayrılmış Ana veya Babanın Yeniden Evlenmesi Hâlinde Ne Olur?

-  Velâyete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi, DOĞRUDAN velâyetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak, çocuğun menfaati gerektirdiğinde velâyet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velâyet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir.

Velâyetin Kendisinden Alındığı Ana veya Babanın Çocuğa Karşı Yükümlülükleri

-  Velâyetin kaldırılması hâlinde ana ve babanın çocuklarının bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülükleri devam eder.

- Ana ve baba ile çocuğun ödeme gücü yoksa bu giderler Devletçe karşılanır.

- Nafakaya ilişkin hükümler saklıdır.

Velayetin Kendisine Bırakıldığı Ana veya Babanın Durumunun Değişmesi 

- Durumun değişmesi hâlinde, çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni koşullara uydurulması gerekir.

- Velâyetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, re'sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velâyeti geri verir. 

 Çocuklar Bakımından Ana ve Babanın Hakları Var mıdır?

 - Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.

-  Mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder.

- Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.

- Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.

- Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. 

Çocuk İle Kişisel İlişki Kurulması

I. Ana ve baba ile Kişisel İlişki

- Ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.

  * Ana ve Baba İle Kurulan Kişisel İlişkinin Sınırları 

- Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür.

- Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer veya ana ve baba bu haklarını birinci fıkrada öngörülen yükümlülüklerine aykırı olarak kullanırlar veya çocuk ile ciddî olarak ilgilenmezler ya da diğer önemli sebepler varsa, kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kendilerinden alınabilir.

-  Velayet kendisine bırakılan ana veya baba, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu husus kişisel ilişki kurulmasına dair kararda taraflara ihtar edilir.

II. Üçüncü kişiler ile Kişisel İlişki Kurulması 

- Olağanüstü hâller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde çocuk ile kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlarına da tanınabilir.

- Ana ve baba için öngörülen sınırlamalar üçüncü kişiler için kıyas yoluyla uygulanır.

III. Yetki

- Kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

- Boşanmaya ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin yetki kuralları saklıdır.

- Çocuk ile kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar, velâyet hakkına sahip veya çocuk kendisine bırakılmış kişinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz. 

DAHA FAZLA BİLGİ İÇİN BİZİMLE İLETİŞİME GEÇİN...