VATANSIZ KİŞİLER

VATANSIZLAR

Vatansız kişi, YUKK 3. madde kapsamında; ''Hiçbir devlete vatandaşlık bağıyla bağlı bulunmayan ve yabancı sayılan kişi'' şeklinde tanımlanmaktadır. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, vatansız kişiler hakkında kapsamlı düzenlemelere yer vermiştir.

Vatansız kişiler, bir devletin vatandaşlığında bulunmadıkları için şahsı veya mallarına karşı girişilen milletler arası hukuka aykırı herhangi bir fiilden dolayı hiçbir devletin diplomatik korumasından yararlanamamaktadırlar. Bu nedenle vatansız kişiler, mevcut bulundukları ülkelerde genel olarak yabancı kişilerin hukuki durumunu taşımakla birlikte; yabancılarla ilgili işlemlerde Türk hukukunda aranan karşılıklılık şartından muaf tutulmaktadırlar.

Türkiye'nin de 1975 yılında taraf olduğu, Avrupa Konseyi Kişi Halleri Komisyonunca 1954'te kabul edilen ''Vatansızlık Hallerinin Azaltılmasına Dair Sözleşme'', yine Türkiye'nin 2014 yılında taraf olduğu; Birleşmiş Milletlerin teşebbüsü ile 1954'te kabul edilen ''Vatansız Kişilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşme'' ve benzeri tüm uluslararası sözleşmeler, herhangi bir diplomatik korumadan yararlanma şansı olmayan vatansızların mümkün olduğunca insani tüm haklardan bir vatandaş düzeyinde yararlanmalarını temin maksadı ile imzalanmıştır.

VATANSIZ KİŞİ KİMLİK BELGESİ

Türk hukukuna göre vatansız kişiler, 'Vatansız Kişi Kimlik Belgesi' almakla yükümlüdür. Bu doğrultuda, vatansız kişi hakkında yapılacak ilk işlem ''vatansızlığın tespitidir.'' Vatansızlığın tespiti Göç İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından yapılır. Tespit işlemi akabinde, bu kişilere yine Göç İdaresi Genel Müdürlüğü'nün uygun görüşü alınmak suretiyle valilikler tarafından düzenlenen ''Vatansız Kişi Kimlik Belgesi'' verilmektedir. Bu belge ile vatansız kişiler ''yabancı kimlik numarasına'' sahip olmaktadır. Ancak; başka ülkeler tarafından vatansız kişi işlemi görenler, vatansız kişi kimlik belgesi alma hakkından yararlanamazlar. Vatansız kişi kimlik belgesi hiçbir harca tabi olmayıp, iki yılda bir valiliklerce yenilenir.

Kişilerin Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nde vatansız kişi kimlik belgesi edinebilmesi için aşağıda belirtilen aşamalardan oluşan prosedürlerin ve şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu aşamalar:

1. Başvuru Aşaması:

Türkiye’ye vatansız olarak gelen ya da Türkiye’de iken vatandaşlığını kaybeden kişiler, durumlarının tespiti amacıyla valiliğe başvuruda bulunurlar.

Bu başvurular bizzat yapılır. Ergin olmayan çocukların başvuruları anne veya baba tarafından, bunların bulunmaması durumunda atanmış vasi ya da kayyım tarafından yapılabilir.

Ülke içinde veya sınır kapılarında kolluk birimlerine veya diğer kamu kurum veya kuruluşlarına yapılan müracaatlar derhal valiliğe bildirilir.

Başvuru sahibine, vatansız kişi olduğuyla ilgili iddiasına temel oluşturacak belgeleri sunması için makul bir süre tanınır. Kimliğiyle ilgili hiçbir belge ibraz edemeyenlerin beyanları esas alınabilir.

Başvurusu kabul edilenler için haklarında verilecek karara kadar geçerli olmak üzere hiçbir harca tabi olmayan müracaat belgesi düzenlenir. Bu belgeye istinaden kullanılan yasal kalma izni, toplam ikamet izni süresinin hesaplanmasında dikkate alınmaz.

Başka bir ülkenin vatansız kişi kimlik belgesini veya vatansız pasaportunu taşıyan kişilerin başvuruları işleme alınmaz.

Başka bir ülkenin vatansız kişi kimlik belgesine sahip iken Türkiye’den ikamet izni başvurusunda bulunanların talepleri genel hükümler çerçevesinde sonuçlandırılır ve her koşulda pasaport ya da pasaport yerine geçerli belge taşımaları zorunludur.

2. Mülakat Aşaması:

Başvuru ve kayıt işlemleri tamamlandıktan sonra zorunlu nedenler hariç en geç on beş gün içinde mülakat yapılır. Mülakat sonucunda hazırlanan rapor, valilik görüşüyle birlikte karar verilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderilir.

Mülakatta aşağıdaki hususların açıklığa kavuşturulmasına dikkat edilir:

Ülkeye ne zaman ve hangi yollarla giriş yapıldığı.

Ülkede yakınlarının olup olmadığı, varsa nerede yaşadıkları.

Geçimini ne şekilde sağladığı.

Vatansız kalmasına ilişkin süreç.

Önceden sahip olduğu ülke vatandaşlığının tespiti ve buna ilişkin belgelerin ortaya çıkarılması.

Başka bir ülkeden vatansız kişi statüsü için talepte bulunup bulunmadığının tespit edilmesi; talebi olmuş ve reddedilmişse bunun gerekçeleri ve buna ilişkin bilgi ve belgelerin araştırılması.

Kaybetmiş olduğu ülke vatandaşlığını tekrar kazanabilme imkânının olup olmadığı.

3. Vatansızlığın Tespiti Aşaması:

Genel Müdürlük, gerektiğinde ilgili kurum ve kuruluşların da görüşlerini alarak en geç doksan gün içinde kişinin vatansız olup olmadığına ilişkin tespit işlemini tamamlar.

Vatansızlığın tespitinde izlenecek esaslar şunlardır:

Kişiden, herhangi bir ülkeyle vatandaşlık bağı olmadığını gösteren bilgi ve belgeler istenir.

Bilgi ve belgelerin bizzat getirilemediği durumlarda, ilgili ülkenin vatandaşlık mevzuatında yer alan hükümler kanıt kabul edilebilir.

Genel Müdürlük, gerektiğinde kişinin önceden vatandaşlığını taşıdığı ülkeden bilgi ve belge talebinde bulunabilir.

Araştırma sırasında saklı nüfus oldukları yönünde şüphe bulunan yabancılar için öncelikle il/ilçe nüfus ve vatandaşlık müdürlükleri ile temasa geçilerek saklı nüfus olup olmadıklarına ilişkin inceleme yapılır.

4. Vatansız Kişi Kimlik Belgesinin Verilmesi:

Vatansız Kişi Kimlik Belgesinin şekli ve içeriği Genel Müdürlükçe belirlenir.

ÇALIŞMA İZNİ VE İKAMET İZNİ HUSUSLARI

Vatansız kişi kimlik belgesi aynı zamanda ''ikamet izni yerine geçmektedir'' ve bu nedenle vatansız kişiler, ikamet izninden muaf kabul edilmektedir. Ancak, 6458 sayılı kanun kapsamında düzenlenen, diğer ikamet izinlerine bilahare başvurma hakları saklı olup; çalışma izni yönünden ise 4817 sayılı kanun kapsamında Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkındaki Kanun hükümlerine tabidirler. Vatansız kişi kimlik belgesine sahip olarak Türkiye'de geçirilen süreler, ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılır.

PASAPORT HUSUSU

Vatansız kişi kimlik belgesine sahip olan kişiler, 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 18. maddesinden yararlanarak yabancılara mahsus damgalı pasaport alabilirler.

VATANSIZLIĞIN İPTALİ VE SINIR DIŞI EDİLMELERİ

Vatansız kişi kimlik belgesi, istisnai kabul edilebilecek birkaç durum ile iptal edilebilmektedir.

İlk olarak vatansız kişinin, herhangi bir ülke vatandaşlığını kazanmasıyla birlikte Vatansız Kişi Kimlik Belgesi geçerliliğini kaybeder. Diğer yandan; kişinin müracaatında gerçek dışı bilgi ve belge sunduğunun anlaşılması ya da kamu düzeni ve güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturduğu gerekçesiyle hakkında sınır dışı edilme kararı alınması hallerinde de Vatansız Kişi Kimlik Belgesi iptal edilecektir.

Yine vatansızlar hakkında hususiyet arz eden bir diğer husus; vatansız kişi kimlik belgesine sahip olan kişilerin, diplomatik korumadan yoksun olmaları sebebiyle kamu düzeni ve güvenliği açısından ciddi bir tehdit oluşturmadıkları sürece sınır dışı edilemeyecekleridir.

DAHA DETAYLI BİLGİ VE HUKUKİ YARDIM İÇİN, İRTİBAT NUMARALARIMIZ ÜZERİNDEN BÜROMUZLA İLETİŞİME GEÇEBİLİRSİNİZ.